Peilingen: onbetrouwbaar, hooguit indicatief – Verkiezingen 2021

Op 17 januari 2021 presenteerde Waarheidsdemocratie de eerste Gemiddelde Peiling. Waarheidsdemocratie was (en is nog steeds) de enige organisatie die het gemiddelde berekende van de vier grote peilingen: I&O Research, Kantar Public, Maurice de Hond/Peil.nl en EenVandaag/Ipsos. Andere peilers namen Maurice de Hond/Peil.nl niet mee, maar achteraf blijkt dat die peiling het niet minder deed dan de andere peilingen. Na januari 2021 met daarin vier Gemiddelde Peilingen stopte Waarheidsdemocratie met dit initiatief. De reden was dat wij van mening waren dat peilingen eigenlijk alleen een negatief effect kunnen hebben op de kiezer.

Kiezers kunnen bijvoorbeeld meebewegen met de peilingen of zij gaan ‘strategisch’ stemmen naar aanleiding van de peilingen. Dat wilde Waarheidsdemocratie voorkomen. Een echt positief effect is er namelijk niet. Ook zijn peilingen vaak onjuist, al helemaal als deze plaatsvinden maanden voor de verkiezingen. Het zijn instrumenten voor de media om over te praten en wellicht voor politieke partijen om te zien of hun verkiezingscampagne aanslaat.

Richting de verkiezingen worden de peilingen doorgaans steeds meer kloppend, maar alsnog zagen wij geen toegevoegde waarde meer in het publiceren van de Gemiddelde Peiling. Het is beter voor de kiezer om zich te verdiepen in de partijprogramma’s. De peilingen zijn door ons wel in de gaten gehouden. De vraag is of deze in de buurt zaten van de verkiezingsuitslag.[1]

Gemiddelde Peiling 14 januari 2021

De peilers waren eind 2020 al bezig met peilen. De Gemiddelde Peiling van 14 januari 2021 laat grote verschillen zien tussen de partijen. Volt en BBB kwamen nog helemaal niet voor in de peilingen. Ook BIJ1 stond in de meeste peilingen nog op 0 zetels. Verder werd Forum voor Democratie zwaar onderschat. D66 stond zelfs maar op 13 zetels, terwijl de uitslag 24 zetels gaf aan de partij. Een gigantisch verschil. Daarentegen stonden VVD, PVV en GL een stuk hoger in de peilingen, maar hebben zij veel moeten inleveren.

De conclusie die hieruit kan worden getrokken is dan ook dat peilingen maanden voor de verkiezingen nog niets zeggen. Natuurlijke moesten de meeste verkiezingscampagnes nog op gang komen, maar het geeft wel aan dat deze peilingen niet betrouwbaar zijn.

Week voor de verkiezingen van 2021

De Peilingwijzer van Tom Louwerse berekende het gemiddelde van I&O Research, Ipsos/EenVandaag en Kantar Public.[2] De Peilingwijzer heeft een onzekerheidsmarge van plusminus 1 zetel (in dit geval bij VVD en Volt plusminus 2 zetels). Van de 17 partijen zijn er 2 goed voorspeld en 7 vielen binnen de onzekerheidsmarge. Bij de 8 grootste partijen zijn de afwijkingen groot. Elke partij werd overschat, behalve D66 en FvD: deze werden sterk onderschat.

De conclusie is dat zelfs een week voor de verkiezingen de peilingen hooguit een indicatie geven, maar nog steeds weinig zeggen.

Dag voor de verkiezingsuitslag

Zelfs op 16 maart 2021, een dag voor de verkiezingsuitslag, werden er peilingen naar buiten gebracht. Ook in deze peiling viel bijna de helft van de partijen buiten de onzekerheidsmarge. Wel was voor de meeste partijen duidelijk wie in de Tweede Kamer kwamen, alleen over 50PLUS, BBB en BIJ1 bestond nog twijfel. Daarnaast werd de PvdA erg overschat en FvD onderschat. Als laatste stond ook hier D66 veel te laag gepeild.

De conclusie hieruit is dat de gemiddelde slotpeiling het goed had qua partijen die in de Tweede Kamer komen, maar dat er nog steeds veel onzekerheid zat in het aantal zetels dat een partij zou gaan halen. Vooral bij D66, PvdA en FvD is dit duidelijk te zien. Aan de peilingen moet dus niet te veel waarde worden gehecht.

Week voor de verkiezingsuitslag van 2019

Een week voor de verkiezingen van 2019 zette de Peilingwijzer (gemiddelde dus van drie peilingen) FvD op 8 en PVV op 9 zetels, respectievelijk een onder- en overschatting.[3] FvD kreeg er uiteindelijk 12, PVV 5.[4] De meeste partijen vielen wel binnen de onzekerheidsmarge, maar alsnog waren er veel verschillen in zetelaantal. Daardoor klopte ook de rangschikking van de partijen niet (groot naar klein). Ook viel een derde van de partijen buiten de onzekerheidsmarge.

Peilingen en verkiezingsuitslag in 2017

In 2017 hechtte de NOS een artikel aan de juistheid van de peilingen. Helaas werd alleen gekeken naar de laatste peilingen voor de uitslag. Deze peilingen zitten natuurlijk het dichtst bij de uitslag. De conclusie was dat vooral de rangschikking van de partijen juist was, maar de zetelaantallen weken flink af.[5]


[1] https://www.kiesraad.nl/actueel/nieuws/2021/03/26/officiele-uitslag-tweede-kamerverkiezing-17-maart-2021

[2] https://peilingwijzer.tomlouwerse.nl/p/laatste-cijfers.html

[3] https://nos.nl/artikel/2275728-peilingwijzer-eerste-kamer-coalitie-verliest-meerderheid-fvd-en-groenlinks-winnen.html

[4] https://www.kiesraad.nl/actueel/nieuws/2019/05/31/uitslag-eerste-kamerverkiezing-2019

[5] https://nos.nl/op3/artikel/2163527-hoe-dicht-zaten-de-peilingen-bij-de-uitslag.html

Geef een antwoord

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *